Takht Hazara
Heer, chapter 1. From the opening praises to the quarrel that sends Ranjha from home.
With JavaScript on, tap any dotted word for its meaning in both scripts and save it to your list, and use the toolbar to switch the original between Gurmukhi and Shahmukhi or to hide the romanisation and the translation as your reading grows. Without it, every line reads in both scripts with its romanisation and translation. Stanza numbers are punjabi-kavita’s.
Stanzas 1 to 5
Praise
punjabi-kavita’s title ਹਮਦ
Stanza 1 · Praise of God
ਅੱਵਲ ਹਮਦ ਖ਼ੁਦਾਇ ਦਾ ਵਿਰਦ ਕੀਜੇ, ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ ਸੂ ਜੱਗ ਦਾ ਮੂਲ ਮੀਆਂ
اول حمد خدای دا ورد کیجے، عشق کیتا سُو جَگ دا مُول میاں
avval hamd khudāi dā vird kīje, ishq kītā sū jagg dā mūl mīāṅ
First of all, make the praise of God your daily recitation: He made love the root of the world.
ਪਹਿਲੇ ਆਪ ਹੈ ਰਬ ਨੇ ਇਸ਼ਕ ਕੀਤਾ, ਮਾਸ਼ੂਕ ਹੈ ਨਬੀ ਰਸੂਲ ਮੀਆਂ
پہلے آپ ہے رب نیں عشق کیتا، معشوق ہے نبی رسولؐ میاں
pahile āp hai rabb ne ishq kītā, māshūq hai nabī rasūl mīāṅ
God Himself was the first to love, and the beloved is the Prophet, the Messenger.
ਇਸ਼ਕ ਪੀਰ ਫ਼ਕੀਰ ਦਾ ਮਰਤਬਾ ਹੈ, ਮਰਦ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਭਲਾ ਰੰਜੂਲ ਮੀਆਂ
عشق پیر فقیر دا مرتبہ ہے، مرد عشق دا بَھلا رنجول میاں
ishq pīr faqīr dā martabā hai, mard ishq dā bhalā ranjūl mīāṅ
Love is the rank of the pīr and the faqīr; the man of love is surely a man of sorrow.
ਖਿਲੇ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਕਲੂਬ ਅੰਦਰ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਕੀਤਾ ਹੈ ਇਸ਼ਕ ਕਬੂਲ ਮੀਆਂ
کِھلے تنہاں دے باغ قلوب اندر، جنہاں کیتا ہے عشق قبول میاں
khile tinhāṅ de bāgh qulūb andar, jinhāṅ kītā hai ishq qabūl mīāṅ
Gardens bloom within the hearts of those who have accepted love.
Notes
Listen to the ends of the lines. All four close on the same word, ਮੀਆਂ میاں mīāṅ, after a rhyme in -ūl: mūl, rasūl, ranjūl, qabūl. A word repeated like that is the stanza’s refrain, its radif, which is why we leave it untranslated.
Notice ਸੂ سُو sū in the first line, an ending that marks the doer of a past verb: ishq kītā sū jagg dā mūl, He made love the root of the world. Western Punjabi still uses it; the standard language has dropped it.
Other readings
- Line 1. Seetal, p. 18 reads kīchai for our kīje. The same polite form as kīje, in another spelling; punjabi-kavita lists it as a variant.
- Line 4. Sabir, p. 1 reads khulle for our khile. Opened, where our text has bloomed. Sabir argues for his reading in his notes to the line.
- Line 4. Sabir, p. 1 reads bāb for our bāgh. Doors within the hearts are opened, where our text has gardens bloom. Seetal, like our text, reads bāgh.
- Line 4. The undated Amritsar print, its band 1 line 5 reads khulhe tinhāṅ de bhāg kabūl andar for our khile … bāgh qulūb. A third reading, fortune, in the longer bazaar text.
Stanza 2 · Praise of the Prophet
punjabi-kavita’s heading ਰਸੂਲ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ
ਦੂਈ ਨਾਅਤ ਰਸੂਲ ਮਕਬੂਲ ਵਾਲੀ, ਜੈਂਦੇ ਹੱਕ ਨਜ਼ੂਲ ਲੌਲਾਕ ਕੀਤਾ
دوئی نعت رسول مقبول والی، جیندے حق نزول لولاک کیتا
dūī nāat rasūl maqbūl vālī, jainde haqq nazūl laulāk kītā
Second, the praise of the Messenger whom God accepted, for whose sake “But for you” was sent down.How we read it: “But for you” is the saying “But for you, I would not have made the heavens”, which punjabi-kavita’s gloss identifies as the line’s reference.
ਖ਼ਾਕੀ ਆਖ ਕੇ ਮਰਤਬਾ ਵਡਾ ਦਿੱਤਾ, ਸਭ ਖ਼ਲਕ ਦੇ ਐਬ ਥੀਂ ਪਾਕ ਕੀਤਾ
خاکی آکھ کے مرتبہ وڈا دتّا، سبھ خَلق دے عیب تھیں پاک کیتا
khākī ākh ke martabā vaḍā dittā, sabh khalq de aib thīṅ pāk kītā
Calling him a creature of dust, God gave him the highest rank, and made him pure of every fault of creation.
ਸਰਵਰ ਹੋਇਕੇ ਔਲੀਆਂ ਅੰਬੀਆਂ ਦਾ, ਅੱਗੇ ਹੱਕ ਦੇ ਆਪ ਨੂੰ ਖ਼ਾਕ ਕੀਤਾ
سرور ہوئےکے اولیاں انبیاں دا، اگے حق دے آپ نوں خاک کیتا
sarvar hoike aulīāṅ ambīāṅ dā, agge haqq de āp nūṅ khāk kītā
Chief of the saints and the prophets, he made himself dust before God.
ਕਰੇ ਉੱਮਤੀ ਉੱਮਤੀ ਰੋਜ਼ ਕਿਆਮਤ, ਖੁਸ਼ੀ ਛੱਡ ਕੇ ਜੀਉ ਗ਼ਮਨਾਕ ਕੀਤਾ
کرے امّتی امّتی روز قیامت، خوشی چھڈ کے جیؤ غمناک کیتا
kare ummatī ummatī roz qiāmat, khushī chhaḍḍ ke jīu ghamnāk kītā
On the Day of Judgement he cries “My people, my people!”; he has put joy aside and given his heart to grief.
Notes
The first line points to a saying handed down in Muslim tradition, in which God tells the Prophet: but for you, I would not have made the heavens. The poem gives only its opening word, laulāk, but for you; punjabi-kavita’s gloss identifies the reference.
Confidence: medium.
Other readings
- Line 4. Sabir, p. 1 reads mahshar for our qiāmat. Another word for the Day of Judgement, the Gathering.
Stanza 3 · The four companions
punjabi-kavita’s heading ਰਸੂਲ ਦੇ ਚੌਹਾਂ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ
ਚਾਰੇ ਯਾਰ ਰਸੂਲ ਦੇ ਚਾਰ ਗੌਹਰ, ਸੱਭੇ ਇੱਕ ਥੀਂ ਇੱਕ ਚੜ੍ਹੰਦੜੇ ਨੇ
چارے یار رسولؐ دے چار گوہر، سبھّے اک تھیں اک چڑھیندڑے نیں
chāre yār rasūl de chār gauhar, sabbhe ikk thīṅ ikk chaṛhandaṛe ne
The Messenger’s four companions are four pearls, each one finer than the next.
ਅਬੂ ਬਕਰ ਤੇ ਉਮਰ, ਉਸਮਾਨ, ਅਲੀ, ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਗੁਣੀਂ ਸੋਹੰਦੜੇ ਨੇ
ابو بکرؓ تے عمرؓ عثمانؓ علیؓ، آپو آپنے گُنیں سوہیندڑے نیں
abū bakr te umar, usmān, alī, āpo āpṇe guṇīṅ sohandaṛe ne
Abu Bakr and Umar, Usman and Ali: each shines in his own virtues.
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਿਦਕ ਯਕੀਨ ਤਹਿਕੀਕ ਕੀਤਾ, ਰਾਹ ਰਬ ਦੇ ਸੀਸ ਵਿਕੰਦੜੇ ਨੇ
جنہاں صدق یقین تحقیق کیتا، راہ ربّ دے سیس وکیندڑے نیں
jinhāṅ sidq yaqīn tahqīq kītā, rāh rabb de sīs vikandaṛe ne
They made their faith and their certainty true, and they give their heads on the road to God.
ਜ਼ੌਕ ਛੱਡ ਕੇ ਜਿਨਾਂ ਨੇ ਜ਼ੁਹਦ ਕੀਤਾ, ਵਾਹ ਵਾਹ ਉਹ ਰੱਬ ਦੇ ਬੰਦੜੇ ਨੇ
ذوق چھڈ کے جنہاں نیں زہد کیتا، واہ واہ اوہ ربّ دے بندڑے نیں
zauq chhaḍḍ ke jināṅ ne zuhd kītā, vāh vāh uh rabb de bandaṛe ne
They left pleasure behind and chose a life of self-denial: how fine they are, these servants of God!
Notes
The four friends are Abu Bakr, Umar, Usman and Ali, the first four caliphs, who led the Muslim community after the Prophet.
Other readings
- Line 1. Sabir, p. 2 reads sabhā for our sabbhe.
- Line 1. Seetal, p. 18 reads sabhā for our sabbhe.
Stanza 4 · Praise of the pir
punjabi-kavita’s heading ਪੀਰ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ
ਮਦਹ ਪੀਰ ਦੀ ਹੁਬ ਦੇ ਨਾਲ ਕੀਚੈ, ਜੈਂਦੇ ਖ਼ਾਦਮਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪੀਰੀਆਂ ਨੀ
مدح پیر دی حب دے نال کیجے، جیندے خادماں دے وچ پیریاں نی
madh pīr dī hubb de nāl kīchai, jainde khādmāṅ de vichch pīrīāṅ nī
Sing the praise of the pīr with devotion: even those who serve him are made pīrs.
ਬਾਝ ਓਸ ਜਨਾਬ ਦੇ ਪਾਰ ਨਾਹੀਂ, ਲਖ ਢੂੰਡਦੇ ਫਿਰਨ ਫ਼ਕੀਰੀਆਂ ਨੀ
باہجھ اوس جناب دے پار نہیں، لکھ ڈھونڈدے پھرن فقیریاں نی
bājh os janāb de pār nāhīṅ, lakh ḍhūṇḍde phiran faqīrīāṅ nī
Without that holy presence there is no crossing over, though thousands wander in search of the life of a faqīr.How we read it: janāb, the honoured presence, is read as the saint’s court, with Seetal’s glossary.
ਜਿਹੜੇ ਪੀਰ ਦੀ ਮਿਹਰ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੋਏ, ਘਰ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੀਰੀਆ ਮੀਰੀਆਂ ਨੀ
جیہڑے پیر دی مہر منظور ہوئے، گھر تنہاں دے پیریاں میریاں نی
jihṛe pīr dī mihr manzūr hoe, ghar tinhāṅ de pīrīā mīrīāṅ nī
Those on whom the pīr’s favour rests have both holy and worldly lordship in their house.
ਰੋਜ਼ ਹਸ਼ਰ ਦੇ ਪੀਰ ਦੇ ਤਾਲਿਬਾਂ ਨੂੰ, ਹੱਥ ਸਜੜੇ ਮਿਲਣਗੀਆਂ ਚੀਰੀਆਂ ਨੀ
روز حشر دے پیر دے طالباں نوں، ہتھ سجڑے ملنگیاں چیریاں نی
roz hashr de pīr de tālibāṅ nūṅ, hatth sajṛe milaṇgīāṅ chīrīāṅ nī
On the Day of Reckoning the pīr’s disciples will be handed their warrants in the right hand.How we read it: chīrī as a warrant or pass, with the glosses of punjabi-kavita and Seetal.
Other readings
- Line 1. Sabir, p. 2 reads kīje for our kīchai.
- Line 2. Sabir, p. 2 reads es for our os. This, where our text has that.
Stanza 5 · Baba Farid
punjabi-kavita’s heading ਬਾਬਾ ਫਰੀਦ ਸ਼ਕਰ ਗੰਜ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ
ਮੌਦੂਦ ਦਾ ਲਾਡਲਾ ਪੀਰ ਚਿਸ਼ਤੀ, ਸ਼ਕਰ-ਗੰਜ ਮਸਉਦ ਭਰਪੂਰ ਹੈ ਜੀ
مودود دا لاڈلا پیر چشتی، شکر گنج مسعود بھرپور ہے جی
maudūd dā lāḍlā pīr chishtī, shakar-ganj masaūd bharpūr hai jī
Masud Shakar Ganj, the Chishti pīr and darling of Maudud, is brimming with grace.How we read it: Maudud is Khwaja Maudud Chishti, and Masud the given name of Baba Farid Shakar Ganj, as punjabi-kavita’s gloss identifies them.
ਖ਼ਾਨਦਾਨ ਵਿੱਚ ਚਿਸ਼ਤ ਦੇ ਕਾਮਲੀਅਤ, ਸ਼ਹਿਰ ਫਕਰ ਦਾ ਪਟਣ ਮਾਮੂਰ ਹੈ ਜੀ
خاندان وچ چشت دے کاملیت، شہر فقر دا پٹن معمور ہے جی
khāndān vichch chisht de kāmlīat, shahir faqr dā paṭaṇ māmūr hai jī
In the Chishti line his perfection is complete, and Pattan, the city of holy poverty, flourishes.How we read it: Pattan is Pakpattan, with the glosses of punjabi-kavita and Seetal.
ਬਾਹੀਆਂ ਕੁਤਬਾਂ ਵਿੱਚ ਹੈ ਪੀਰ ਕਾਮਲ, ਜੈਂਦੀ ਆਜਜ਼ੀ ਜ਼ੁਹਦ ਮਨਜ਼ੂਰ ਹੈ ਜੀ
باہیاں قطباں وچ ہے پیر کامل، جیندی عاجزی زہد منظور ہے جی
bāhīāṅ qutbāṅ vichch hai pīr kāmal, jaindī ājzī zuhd manzūr hai jī
Among the twenty-two qutbs he is the perfect pīr, and his humility and self-denial are accepted.How we read it: we take the first word as twenty-two, the number Seetal prints in this place.
ਸ਼ਕਰ ਗੰਜ ਨੇ ਆਣ ਮੁਕਾਮ ਕੀਤਾ, ਦੁਖ ਦਰਦ ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਦੂਰ ਹੈ ਜੀ
شکر گنج نیں آن مقام کیتا، دکھ درد پنجاب دا دُور ہے جی
shakar ganj ne āṇ muqām kītā, dukh dard panjāb dā dūr hai jī
Shakar Ganj came and made his home here, and Punjab’s pain and sorrow are gone.
Notes
Baba Farid Shakar Ganj, Masud by name, settled at Pakpattan, the Pattan of the second line, and his verses are in the Guru Granth Sahib. Maudud, in the first line, is Khwaja Maudud Chishti, of the Chishti order of Sufis, whose shrine is at Chisht near Herat. Punjabi-kavita’s gloss gives all three facts.
Other readings
- Line 3. Seetal, p. 18 reads bāīs hī qutbāṅ vich pīr kāmal for our bāhīāṅ … hai. Twenty-two in the plainer form, with no is. Seetal prints this as the band’s second line, and reads jis dī for jaindī.
Stanzas 6 to 7
The friends’ request
punjabi-kavita’s title ਕਿੱਸਾ ਹੀਰ ਰਾਂਝਾ ਲਿਖਣ ਬਾਰੇ
Stanza 6 · What the friends asked
ਯਾਰਾਂ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਆਣ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, ਕਿੱਸਾ ਹੀਰ ਦਾ ਨਵਾਂ ਬਣਾਈਏ ਜੀ
یاراں اساں نوں آن سوال کیتا، قصّہ ہیر دا نواں بنائیے جی
yārāṅ asāṅ nūṅ āṇ savāl kītā, qissā hīr dā navāṅ baṇāīe jī
Our friends came to us with a request: that we make the story of Heer anew.
ਏਸ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਝੋਕ ਦਾ ਸਭ ਕਿੱਸਾ, ਜੀਭ ਸੁਹਣੀ ਨਾਲ ਸੁਣਾਈਏ ਜੀ
ایس پریم دی جھوک دا سبھ قصّہ، جیبھ سوہنی نال سنائیے جی
es prem dī jhok dā sabh qissā, jībh suhṇī nāl suṇāīe jī
That we tell the whole story of this camp of love with a graceful tongue.
ਨਾਲ ਅਜਬ ਬਹਾਰ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਕਹਿ ਕੇ, ਰਾਂਝੇ ਹੀਰ ਦਾ ਮੇਲ ਕਰਾਈਏ ਜੀ
نال عجب بہار دے شعر کہہ کے، رانجھے ہیر دا میل کرائیے جی
nāl ajab bahār de shiar kahi ke, rānjhe hīr dā mel karāīe jī
That with verses of wondrous bloom we bring Ranjha and Heer together.
ਯਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹਿ ਕੇ ਵਿਚ ਮਜਲਿਸਾਂ, ਮਜ਼ਾ ਹੀਰ ਦੇ ਇਸ਼ਕ ਦਾ ਪਾਈਏ ਜੀ
یاراں نال بہہ کے وچ مجلساں، مزا ہیر دے عشق دا پائیے جی
yārāṅ nāl bahi ke vich majlisāṅ, mazā hīr de ishq dā pāīe jī
That sitting with friends in company, we savour the love of Heer.
Other readings
- Line 1. Seetal, p. 18 reads ishq for our qissā. The love of Heer, where our text has the tale of Heer.
- Line 3. Seetal, p. 18 reads milāīe for our karāīe. Let us unite, where our text has let us bring about.
- Line 4. Seetal, p. 18 reads yārāṅ nāl majlisāṅ vich bahi ke for our bahi ke vich majlisāṅ. The same words in another order.
Stanza 7 · The poet’s craft
punjabi-kavita’s heading ਵਾਕ ਕਵੀ
ਹੁਕਮ ਮੰਨ ਕੇ ਸੱਜਣਾਂ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦਾ, ਕਿੱਸਾ ਅਜਬ ਬਹਾਰ ਦਾ ਜੋੜਿਆ ਏ
حکم من کے سجناں پیاریاں دا، قصّہ عجب بہار دا جوڑیا ئے
hukam mann ke sajjaṇāṅ piāriāṅ dā, qissā ajab bahār dā joṛiā e
Heeding the wish of dear friends, I have put together a story of wondrous bloom.
ਫ਼ਿਕਰਾ ਜੋੜ ਕੇ ਖ਼ੂਬ ਦਰੁਸਤ ਕੀਤਾ, ਨਵਾਂ ਫੁਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਤੋੜਿਆ ਏ
فقرہ جوڑ کے خوب درست کیتا، نواں پُھل گلاب دا توڑیا ئے
fiqrā joṛ ke khūb darust kītā, navāṅ phul gulāb dā toṛiā e
Joining phrase to phrase, I have made it fine and true: I have plucked a fresh rose.
ਬਹੁਤ ਜੀਉ ਦੇ ਵਿੱਚ ਤਦਬੀਰ ਕਰਕੇ, ਫ਼ਰਹਾਦ ਪਹਾੜ ਨੂੰ ਤੋੜਿਆ ਏ
بہت جیؤ دے وچ تدبیر کرکے، فرہاد پہاڑ نوں توڑیا ئے
bahut jīu de vichch tadbīr karke, farhād pahāṛ nūṅ toṛiā e
I planned it with all my heart, as Farhad broke through the mountain.
ਸੱਭਾ ਵੀਣ ਕੇ ਜ਼ੇਬ ਬਣਾਇ ਦਿੱਤਾ, ਜੇਹਾ ਇਤਰ ਗੁਲਾਬ ਨਚੋੜਿਆ ਏ
سبّھا وین کے زیب بنا دتا، جیہا عطر گلاب نچوڑیا ئے
sabbhā vīṇ ke zeb baṇāi dittā, jehā itr gulāb nachoṛiā e
Choosing every word, I have made it beautiful, as attar is pressed from the rose.How we read it: picking out, for the verb in the first half-line, with punjabi-kavita’s gloss.
Notes
Farhad is the lover of Persian legend who cut a channel through the mountains to win Shirin. Waris sets his own labour on the poem beside Farhad’s.
Stanzas 8 to 9
The village of the Ranjhas
punjabi-kavita’s title ਕਿੱਸੇ ਦਾ ਆਰੰਭ, ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰਾ ਅਤੇ ਰਾਂਝੇ ਬਾਰੇ
Stanza 8 · Takht Hazara
ਕੇਹੀ ਤਖ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਜੇ, ਜਿੱਥੇ ਰਾਂਝਿਆਂ ਰੰਗ ਮਚਾਇਆ ਏ
کہی تخت ہزارے دی صفت کیجے، جتھے رانجھیاں رنگ مچایا اے
kehī takht hazāre dī sifat kīje, jitthe rānjhiāṅ rang machāiā e
How can I praise Takht Hazara, where the Ranjhas made merry?
ਛੈਲ ਗੱਭਰੂ, ਮਸਤ ਅਲਬੇਲੜੇ ਨੀ, ਸੁੰਦਰ ਹਿੱਕ ਥੀਂ ਹਿੱਕ ਸਵਾਇਆ ਏ
چھیل گبھرو مست اربیلڑے نیں، سندر اک تھیں اک سوایا اے
chhail gabbhrū, mast albelṛe nī, sundar hikk thīṅ hikk savāiā e
Dashing young men, carefree and flamboyant, each more handsome than the next.
ਵਾਲੇ ਕੋਕਲੇ, ਮੁੰਦਰੇ, ਮਝ ਲੁੰਙੀ, ਨਵਾਂ ਠਾਠ ਤੇ ਠਾਠ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਏ
والے کوکلے مندرے مجھ لنگی، نواں ٹھاٹھ تے ٹھاٹھ چڑھایا اے
vāle kokle, mundre, majh luṅṅī, navāṅ ṭhāṭh te ṭhāṭh chaṛhāiā e
Rings, studs and hoops in their ears, wraps round the waist, fresh finery piled on finery.How we read it: majh lungī, a wrap worn round the waist, with punjabi-kavita’s gloss.
ਕੇਹੀ ਸਿਫ਼ਤ ਹਜ਼ਾਰੇ ਦੀ ਆਖ ਸਕਾਂ, ਗੋਇਆ ਬਹਿਸ਼ਤ ਜ਼ਮੀਨ ਤੇ ਆਇਆ ਏ
کہی صفت ہزارے دی آکھ سکاں، گویا بہشت زمین تے آیا اے
kehī sifat hazāre dī ākh sakāṅ, goiā bahisht zamīn te āiā e
What praise can I give Hazara? It is as if paradise had come down to earth.
Other readings
- Line 1. Seetal, p. 19 reads ik takht hazārioṅ gall kīchai for our kehī … hazāre dī sifat kīje. Let me tell of Takht Hazara, where our text asks how it can be praised; our text’s line repeats the opening of line 4.
- Line 2. Seetal, p. 19 reads jitthe chhail gabbhrū albelṛe nī for our mast. Seetal adds where and has no word for carefree.
Stanza 9 · Mauju and his sons
punjabi-kavita’s heading ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਬਾਪ
ਮੌਜੂ ਚੌਧਰੀ ਪਿੰਡ ਦੀ ਪਾਂਧ ਵਾਲਾ, ਚੰਗਾ ਭਾਈਆਂ ਦਾ ਸਰਦਾਰ ਆਹਾ
موجو چودھری پنڈ دی پاہندھ والا، چنگا بھائیاں دا سردار آہا
maujū chaudhrī piṇḍ dī pāndh vālā, changā bhāīāṅ dā sardār āhā
Mauju the chaudhry was the man of standing in the village, a good leader of his kin.How we read it: pāndh vālā, a man of standing, with punjabi-kavita’s gloss.
ਅੱਠ ਪੁੱਤਰ ਦੋ ਬੇਟੀਆਂ ਤਿਸ ਦੀਆਂ ਸਨ, ਵੱਡ-ਟੱਬਰਾ ਤੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ ਆਹਾ
اٹھ پتّر دو بیٹیاں تس دیاں سَن، وڈّ ٹبّرا تے شاہوکار آہا
aṭṭh puttar do beṭīāṅ tis dīāṅ san, vaḍḍ-ṭabbrā te shāhūkār āhā
He had eight sons and two daughters; his was a large household, and he was a man of wealth.
ਭਲੀ ਭਾਈਆਂ ਵਿੱਚ ਪਰਤੀਤ ਉਸਦੀ, ਮੰਨਿਆ ਚੌਂਤਰੇ 'ਤੇ ਸਰਕਾਰ ਆਹਾ
بھلی بھائیاں وچ پرتیت اُسدی، منّیا چوترے تے سرکار آہا
bhalī bhāīāṅ vichch partīt usdī, manniā chauntre te sarkār āhā
His kinsmen trusted him well, and at the village platform he was accepted as the authority.
ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਇਹ ਕੁਦਰਤਾਂ ਰਬ ਦੀਆਂ ਨੀ, ਧੀਦੋ ਨਾਲ ਉਸ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਆਹਾ
وارث شاہ ایہہ قدرتاں ربّ دیاں نیں، دھیدو نال اوس بہت پیار آہا
vāris shāh ih qudratāṅ rabb dīāṅ nī, dhīdo nāl us bahut piār āhā
Waris Shah, such are the wonders of God: Mauju loved Dhido dearly.
Other readings
- Line 2. Seetal, p. 19 reads vaḍḍā ṭabbar te parivār āhā for our vaḍḍ ṭabbrā … shāhūkār. A large family and household, where our text has a large family and wealth.
Stanzas 10 to 11
The brothers’ spite
punjabi-kavita’s title ਰਾਂਝੇ ਨਾਲ ਭਾਈਆਂ ਦਾ ਸਾੜਾ
Stanza 10 · Love from the father, spite from the brothers
ਬਾਪ ਕਰੇ ਪਿਆਰ ਤੇ ਵੈਰ ਭਾਈ, ਡਰ ਬਾਪ ਦੇ ਥੀਂ ਪਏ ਸੰਗਦੇ ਨੇ
باپ کرے پیار تے وَیر بھائی، ڈر باپ دے تھوں پئے سنگدے نیں
bāp kare piār te vair bhāī, ḍar bāp de thīṅ pae sangde ne
The father loves him and the brothers hate him; only fear of their father holds them back.
ਗੁਝੇ ਮੇਹਣੇ ਮਾਰ ਦੇ ਸੱਪ ਵਾਂਙੂੰ, ਉਸ ਦੇ ਕਾਲਜੇ ਨੂੰ ਪਏ ਡੰਗਦੇ ਨੇ
گجھے مہنے مار دے سپ وانگوں، اوس دے کالجے نوں پئے ڈنگدے نیں
gujhe mehṇe mār de sapp vāṅṅūṅ, us de kālje nūṅ pae ḍangde ne
They strike at him with hidden taunts, and like snakes they sting him to the heart.
ਕੋਈ ਵੱਸ ਨਾ ਚੱਲੇ ਜੋ ਕੱਢ ਛਡਣ, ਦੇਂਦੇ ਮੇਹਣੇ ਰੰਗ ਬਰੰਗ ਦੇ ਨੇ
کوئی وس نہ چلے جو کڈھ چھڈن، دیندے مہنے رنگ برنگ دے نیں
koī vass nā challe jo kaḍḍh chhaḍaṇ, dende mehṇe rang barang de ne
There is nothing they can do to throw him out, so they taunt him in every colour.
ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਇਹ ਗਰਜ਼ ਹੈ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰੀ, ਹੋਰ ਸਾਕ ਨ ਸੈਨ ਨਾ ਅੰਗ ਦੇ ਨੇ
وارث شاہ ایہہ غرض ہے بہت پیاری، ہور ساک نہ سین نہ انگ دے نیں
vāris shāh ih garaz hai bahut piārī, hor sāk na sain nā ang de ne
Waris Shah, it is self-interest people hold dearest: beyond it they are no one’s kin, or family, or flesh.How we read it: sain, a relation, with punjabi-kavita’s gloss.
Other readings
- Line 2. Seetal, p. 19 reads mār ke for our de. Having struck, where our text has striking.
- Line 3. Seetal, p. 19 reads challaṇe for our challe jo. Seetal has no word for that here; punjabi-kavita lists the same variant.
Stanza 11 · Mauju dies
punjabi-kavita’s heading ਮੌਜੂ ਦੀ ਮੌਤ
ਤਕਦੀਰ ਸੇਤੀ ਮੌਜੂ ਫ਼ੌਤ ਹੋਇਆ, ਭਾਈ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਨਾਲ ਖਹੇੜਦੇ ਨੇ
تقدیر سیتی موجو فوت ہویا، بھائی رانجھے دے نال کھیڑدے نیں
taqdīr setī maujū faut hoiā, bhāī rānjhe de nāl khaheṛde ne
As fate would have it Mauju died, and the brothers began to quarrel with Ranjha.
ਖਾਏਂ ਰੱਜ ਕੇ ਘੂਰਦਾ ਫਿਰੇਂ ਰੰਨਾਂ, ਕੱਢ ਰਿੱਕਤਾਂ ਧੀਦੋ ਨੂੰ ਛੇੜਦੇ ਨੇ
کھائیں رجّ کے گھوردا پھریں رنّاں، کڈھ رکّتاں دھیدو نوں چھیڑدے نیں
khāeṅ rajj ke ghūrdā phireṅ rannāṅ, kaḍḍh rikkatāṅ dhīdo nūṅ chheṛde ne
“You eat your fill and wander about eyeing women”: so they jeer, and goad Dhido.
ਨਿੱਤ ਸੱਜਰਾ ਘਾਉ ਕਲੇਜੜੇ ਦਾ, ਗੱਲਾਂ ਤ੍ਰਿੱਖੀਆਂ ਨਾਲ ਉਚੇੜਦੇ ਨੇ
نت سجّرا گھا کلیجڑے دا، گلّاں ترکھیاں نال اچیڑدے نیں
nitt sajjrā ghāu kalejṛe dā, gallāṅ trikkhīāṅ nāl ucheṛde ne
Every day they open a fresh wound in his heart, picking at it with sharp words.
ਭਾਈ ਭਾਬੀਆਂ ਵੈਰ ਦੀਆਂ ਕਰਨ ਗੱਲਾਂ, ਏਹਾ ਝੰਝਟ ਨਿੱਤ ਨਬੇੜਦੇ ਨੇ
بھائی بھابیاں ویر دیاں کرن گلّاں، ایہا جھنجٹ نت نبیڑدے نیں
bhāī bhābīāṅ vair dīāṅ karan gallāṅ, ehā jhanjhaṭ nitt nabeṛde ne
Brothers and their wives talk spite, and every day they have the same quarrel out.
Other readings
- Line 2. Seetal, p. 19 reads rānjhe for our dhīdo. The clan name Ranjha, where our text has his own name, Dhido.
Stanzas 12 to 16
The land divided
punjabi-kavita’s title ਭੋਂ ਦੀ ਵੰਡ
Stanza 12 · The land is measured
ਹਾਜ਼ਿਰ ਕਾਜ਼ੀ ਤੇ ਪੈਂਚ ਸਦਾਇ ਸਾਰੇ, ਭਾਈਆਂ ਜ਼ਿਮੀਂ ਨੂੰ ਕੱਛ ਪਵਾਈ ਆਹੀ
حاضر قاضی تے پینچ سدا سارے، بھائیاں زمین نوں کچّھ پوائی آہی
hāzir qāzī te painch sadāi sāre, bhāīāṅ zimīṅ nūṅ kachchh pavāī āhī
They called in the qāzī and the village elders, and the brothers had the land measured.
ਵੱਢੀ ਦੇ ਕੇ ਜ਼ਿਮੀਂ ਲੈ ਗਏ ਚੰਗੀ, ਬੰਜਰ ਜ਼ਿਮੀਂ ਰੰਝੇਟੇ ਨੂੰ ਆਈ ਆਹੀ
وڈّھی دے کے زمیں لے گئے چنگی، بنجر زمیں رنجھیٹے نوں آئی آہی
vaḍḍhī de ke zimīṅ lai gae changī, banjar zimīṅ ranjheṭe nūṅ āī āhī
With bribes they took the good land, and the barren land came to Ranjha.
ਕੱਛਾਂ ਮਾਰ ਸ਼ਰੀਕ ਮਜ਼ਾਖ ਕਰਦੇ, ਭਾਈਆਂ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਬਾਬ ਬਣਾਈ ਆਹੀ
کچھاں مار شریک مزاخ کردے، بھائیاں رانجھے دے باب بنائی آہی
kachchhāṅ mār sharīk mazākh karde, bhāīāṅ rānjhe de bāb baṇāī āhī
The rival kin gloated and made fun, for the brothers had left Ranjha in a sorry state.How we read it: gloating, for the phrase that opens the line, and bāb as a sorry state, with punjabi-kavita’s gloss.
ਗੱਲ ਭਾਬੀਆਂ ਏਹ ਬਣਾਇ ਛੱਡੀ, ਮਗਰ ਜੱਟ ਦੇ ਫੱਕੜੀ ਲਾਈ ਆਹੀ
گل بھابیاں ایہہ بنا چھڈی، مگر جٹ دے پھکڑی لائی آہی
gall bhābīāṅ eh baṇāi chhaḍḍī, magar jaṭṭ de phakkaṛī lāī āhī
His sisters-in-law spread the story, and made the young Jat a laughing-stock.
Other readings
- Line 1. Seetal, p. 19 reads hazrat for our hāzir. An honorific for the qazi, where our text has present.
- Line 2. Seetal, p. 19 reads dei ke bhuiṅ de bane vāris for our de ke zimīṅ lai gae changī. Paying bribes they became the owners of the land; punjabi-kavita lists the same variant.
Stanza 13 · The sisters-in-law’s taunt
punjabi-kavita’s heading ਭਾਬੀਆਂ ਦੇ ਮੇਹਣੇ
ਮੂੰਹ ਚੱਟ ਜੋ ਆਰਸੀ ਨਾਲ ਵੇਖਣ, ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਵਾਹਣ ਕੇਹਾ ਹਲ ਵਾਹੁਣਾ ਈ
منہ چٹ جو آرسی نال ویکھن، تنہاں واہن کیہا ہل واہناں اے
mūṅh chaṭṭ jo ārsī nāl vekhaṇ, tinhāṅ vāhaṇ kehā hal vāhuṇā ī
“Those who preen and gaze at their faces in a mirror, what furrow will they ever plough?
ਪਿੰਡਾ ਪਾਲ ਕੇ ਚੋਪੜੇ ਪਟੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ, ਕਿਸੇ ਰੰਨ ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਚਾਹੁਣਾ ਈ
پنڈا پال کے چوپڑے پٹے جنہاں، کسے رن کیہہ اوہناں تھوں چاہناں اے
piṇḍā pāl ke chopṛe paṭe jinhāṅ, kise rann kī unhāṅ toṅ chāhuṇā ī
“Those who pamper their bodies and oil their locks, what woman would want anything from them?
ਜਿਹੜਾ ਭੁਇੰ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਕਰੇ ਬੈਠਾ, ਏਸ ਤੋੜ ਨਾ ਮੂਲ ਨਿਬਾਹੁਣਾ ਈ
جیہڑا بھوئیں دے معاملے کرے بیٹھا، ایس توڑ نہ مول نباہناں اے
jihṛā bhuiṅ de māmle kare baiṭhā, es toṛ nā mūl nibāhuṇā ī
“This one who has taken on the business of the land will never see it through.
ਪਿਆ ਵੰਝਲੀ ਵਾਹੇ ਤੇ ਰਾਗ ਗਾਵੇ, ਕੋਈ ਰੋਜ਼ ਦਾ ਇਹ ਪ੍ਰਾਹੁਣਾ ਈ
پیا ونجھلی واہے تے راگ گاوے، کوئی روز دا ایہہ پراہناں اے
piā vanjhlī vāhe te rāg gāve, koī roz dā ih prāhuṇā ī
“He lies about playing his flute and singing songs; he is a guest here for a few days, no more.”
Stanza 14 · At the plough
punjabi-kavita’s heading ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਹਲ ਵਾਹ ਕੇ ਆਉਣਾ
ਰਾਂਝਾ ਜੋਤਰਾ ਵਾਹ ਕੇ ਥੱਕ ਰਹਿਆ, ਲਾਹ ਅਰਲੀਆਂ ਛਾਉਂ ਨੂੰ ਆਂਵਦਾ ਏ
رانجھا جوترا واہ کے تھک رہیا، لاہ ارلیاں چھاؤں نوں آوندا ئے
rānjhā jotrā vāh ke thakk rahiā, lāh arlīāṅ chhāuṅ nūṅ āṅvdā e
Ranjha ploughed with his team until he was worn out, then took out the yoke-pins and came into the shade.
ਭੱਤਾ ਆਣ ਕੇ ਭਾਬੀ ਨੇ ਕੋਲ ਧਰਿਆ, ਹਾਲ ਆਪਣਾ ਰੋ ਸੁਣਾਂਵਦਾ ਏ
بھتّا آن کے بھابی نیں کول دھریا، حال اپنا رو سناوندا ئے
bhattā āṇ ke bhābī ne kol dhariā, hāl āpṇā ro suṇāṅvdā e
His sister-in-law brought his meal and set it beside him, and in tears he tells her his troubles:
ਛਾਲੇ ਪਏ ਤੇ ਹੱਥ ਤੇ ਪੈਰ ਫੁੱਟੇ, ਸਾਨੂੰ ਵਾਹੀ ਦਾ ਕੰਮ ਨਾ ਭਾਂਵਦਾ ਏ
چھالے پئے تے ہتھ تے پیر پھٹے، سانوں واہی دا کم نہ بھاوندا ئے
chhāle pae te hatth te pair phuṭṭe, sānūṅ vāhī dā kamm nā bhāṅvdā e
“My hands and feet are blistered and cracked; the work of the plough is not for me.”
ਭਾਬੀ ਆਖਦੀ ਲਾਡਲਾ ਬਾਪ ਦਾ ਸੈਂ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਪਿਆਰਾ ਹੀ ਮਾਉਂ ਦਾ ਏ
بھابی آکھدی لاڈلا باپ دا سَیں، وارث شاہ پیارا ہی ماؤں دا ئے
bhābī ākhdī lāḍlā bāp dā saiṅ, vāris shāh piārā hī māuṅ dā e
His sister-in-law says, “You were your father’s pet. Waris Shah, he is still his mother’s darling.”
Other readings
- Line 2. Seetal reads vikhāundā for our suṇāṅvdā. Shows, where our text has tells. Read from OCR, not from a page image.
Stanza 15 · Ranjha to his sisters-in-law
punjabi-kavita’s heading ਰਾਂਝਾ
ਰਾਂਝਾ ਆਖਦਾ ਭਾਬੀਉ ਵੈਰਨੋ ਨੀ, ਤੁਸਾਂ ਭਾਈਆ ਨਾਲੋਂ ਵਿਛੋੜਿਆ ਜੇ
رانجھا آکھدا بھابیو ویرنوں نی، تساں بھائیاں نالوں وچھوڑیا جے
rānjhā ākhdā bhābīu vairno nī, tusāṅ bhāīā nāloṅ vichhoṛiā je
Ranjha says, “Sisters-in-law, you are my enemies: you have parted me from my brothers.
ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਰੂਹ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਦਿਲਗੀਰ ਕੀਤਾ, ਤੁਸਾਂ ਫੁੱਲ ਗੁਲਾਬ ਦਾ ਤੋੜਿਆ ਜੇ
خوشی روح نوں بہت دلگیر کیتا، تساں پُھل گلاب دا توڑیا جے
khushī rūh nūṅ bahut dilgīr kītā, tusāṅ phull gulāb dā toṛiā je
“You have turned the joy of my soul to deep sorrow; you have plucked the rose.
ਸਕੇ ਭਾਈਆਂ ਨਾਲੋਂ ਵਿਛੋੜ ਮੈਨੂੰ, ਕੰਡਾ ਵਿੱਚ ਕਲੇਜੇੜੇ ਪੋੜਿਆ ਜੇ
سکے بھائیاں نالوں وچھوڑ مینوں، کنڈا وچ کلیجیڑے پوڑیا جے
sake bhāīāṅ nāloṅ vichhoṛ mainūṅ, kaṇḍā vichch kalejeṛe poṛiā je
“Parting me from my own brothers, you have driven a thorn into my heart.
ਭਾਈ ਜਿਗਰ ਤੇ ਜਾਨ ਸਾਂ ਅਸੀਂ ਅੱਠੇ, ਵੱਖੋ ਵੱਖ ਹੀ ਚਾਇ ਨਿਖੋੜਿਆ ਜੇ
بھائی جگر تے جان ساں اسیں اَٹھے، وکھو وکھ ہی چا نکھوڑیا جے
bhāī jigar te jān sāṅ asīṅ aṭṭhe, vakkho vakkh hī chāi nikhoṛiā je
“We eight brothers were heart and soul to each other, and you have prised us apart.
ਨਾਲ ਵੈਰ ਦੇ ਰਿੱਕਤਾਂ ਛੇੜ ਭਾਬੀ, ਸਾਨੂੰ ਮੇਹਣਾ ਹੋਰ ਚਿਮੋੜਿਆ ਜੇ
نال وَیر دے رکّتاں چھیڑ بھابی، سانوں مہنا ہور چنبوڑیا جے
nāl vair de rikkatāṅ chheṛ bhābī, sānūṅ mehṇā hor chimoṛiā je
“Out of spite you start your jibes, sister-in-law, and stick yet another taunt on me.
ਜਦੋਂ ਸਫ਼ਾਂ ਹੋ ਟੁਰਨਗੀਆਂ ਤਰਫ ਜੰਨਤ, ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਦੀ ਵਾਗ ਨਾ ਮੋੜਿਆ ਜੇ
جدوں صفاں ہو ترنگیاں طرف جنت، وارث شاہ دی واگ نہ موڑیا جے
jadoṅ safāṅ ho ṭurangīāṅ taraf jannat, vāris shāh dī vāg nā moṛiā je
“When the ranks march off towards paradise, do not hold back Waris Shah’s rein.”How we read it: the first half-line as the Day of Judgement, with punjabi-kavita’s gloss.
Stanza 16 · His sister-in-law answers
punjabi-kavita’s heading ਭਾਬੀ
ਕਰੇਂ ਆਕੜਾਂ ਖਾਇ ਕੇ ਦੁੱਧ ਚਾਵਲ, ਇਹ ਰੱਜ ਕੇ ਖਾਣ ਦੀਆਂ ਮਸਤੀਆਂ ਨੇ
کریں آکڑاں کھائی کے ددھ چاول، ایہہ رجّ کے کھان دیاں مستیاں نیں
kareṅ ākaṛāṅ khāi ke duddh chāval, ih rajj ke khāṇ dīāṅ mastīāṅ ne
“You strut about on milk and rice: these are the airs of a full stomach.
ਆਖਣ ਦੇਵਰੇ ਨਾਲ ਨਿਹਾਲ ਹੋਈਆਂ, ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਸ਼ਰੀਕਣੀਆਂ ਹੱਸਦੀਆਂ ਨੇ
آکھن دیورے نال نہال ہوئیاں، سانوں سبھ شریکنیاں ہسدیاں نیں
ākhaṇ devre nāl nihāl hoīāṅ, sānūṅ sabh sharīkaṇīāṅ hassdīāṅ ne
“People say we dote on our young brother-in-law, and all the women of the clan laugh at us.
ਇਹ ਰਾਂਝੇ ਦੇ ਨਾਲ ਹਨ ਘਿਉ-ਸ਼ੱਕਰ, ਪਰ ਜੀਉ ਦਾ ਭੇਤ ਨਾ ਦੱਸਦੀਆਂ ਨੇ
ایہہ رانجھے دے نال ہین گھیو شکر، پر جیؤ دا بھیت نہ دسدیاں نیں
ih rānjhe de nāl han ghiu-shakkar, par jīu dā bhet nā dassdīāṅ ne
“‘They are ghee and sugar with Ranjha,’ they say, ‘but they keep their hearts’ secret.’
ਰੰਨਾਂ ਡਿਗਦੀਆਂ ਵੇਖ ਕੇ ਛੈਲ ਮੁੰਡਾ, ਜਿਵੇਂ ਸ਼ਹਿਦ ਵਿਚ ਮੱਖੀਆਂ ਫਸਦੀਆਂ ਨੇ
رناں ڈگدیاں ویکھ کے چھیل منڈا، جیویں شہد وچ مکّھیاں پھسدیاں نیں
rannāṅ ḍigdīāṅ vekh ke chhail muṇḍā, jiveṅ shahid vich makkhīāṅ phasdīāṅ ne
“Women fall at the sight of a handsome boy, the way flies get stuck in honey.
ਇੱਕ ਤੂੰ ਕਲੰਕ ਹੈਂ ਅਸਾਂ ਲੱਗਾ, ਹੋਰ ਸਭ ਸੁਖਾਲੀਆਂ ਵਸਦੀਆਂ ਨੇ
اک توں کلنک ہیں اساں لگا، ہور سبھ سکھالیاں وسدیاں نیں
ikk tūṅ kalank haiṅ asāṅ laggā, hor sabh sukhālīāṅ vasdīāṅ ne
“You are the one stain that has fallen on us, while every other woman lives at ease.
ਘਰੋਂ ਨਿਕਲਸੇਂ ਤੇ ਜਦੋਂ ਮਰੇਂ ਭੁਖਾ, ਭੁਲ ਜਾਣ ਤੈਨੂੰ ਸੱਭੇ ਖ਼ਰਮਸਤੀਆਂ ਨੇ
گھروں نکلسیں تے جدوں مریں بھکھا، بھل جاہن تینوں سبھّے خرمستیاں نیں
gharoṅ nikalseṅ te jadoṅ mareṅ bhukhā, bhul jāṇ tainūṅ sabbhe kharmastīāṅ ne
“Leave this house, and when you are starving you will forget all your wild capers.
ਵਾਰਿਸ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਦਤਾਂ ਭੈੜੀਆਂ ਨੀ, ਸਭ ਖ਼ਲਕਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਨਸਦੀਆਂ ਨੇ
وارث جنہاں نوں عادتاں بھیڑیاں نی، سبھ خلقتاں اوہناں تھوں نسدیاں نیں
vāris jinhāṅ nūṅ ādtāṅ bhaiṛīāṅ nī, sabh khalqatāṅ unhāṅ toṅ nasdīāṅ ne
“Waris, the whole world runs from those who have bad habits.”
Other readings
- Line 2. Seetal reads devrāṅ for our devre. Brothers-in-law, plural. Read from OCR.
Stanzas 17 to 25
Ranjha and his sister-in-law
punjabi-kavita’s title ਰਾਂਝੇ ਦਾ ਹਲ ਵਾਹੁਣਾ ਅਤੇ ਭਾਬੀਆਂ ਨਾਲ ਤਕਰਾਰ
Stanza 17 · Ranjha’s tales of women
punjabi-kavita’s heading ਰਾਂਝਾ
ਤੁਸਾਂ ਛੱਤਰੇ ਮਰਦ ਬਣਾ ਦਿੱਤੇ, ਸੱਪ ਰੱਸੀਆਂ ਦੇ ਕਰੋ ਡਾਰੀਉ ਨੀ
تساں چھترے مرد بنا دتّے، سپ رسّیاں دے کرو ڈاریو نی
tusāṅ chhattre mard baṇā ditte, sapp rassīāṅ de karo ḍārīu nī
“You turned men into rams and you make snakes out of ropes, you wicked women.How we read it: the rams, with punjabi-kavita’s gloss, which tells how a sorceress turned Raja Rasalu into one.
ਰਾਜੇ ਭੋਜ ਦੇ ਮੂੰਹ ਲਗਾਮ ਦੇ ਕੇ, ਚੜ੍ਹ ਦੌੜੀਆਂ ਹੋ ਟੂਣੇ ਹਾਰੀਉ ਨੀ
راجے بھوج دے منہ لگام دے کے، چڑھ دوڑیاں ہو ٹونیں ہاریو نی
rāje bhoj de mūṅh lagām de ke, chaṛh dauṛīāṅ ho ṭūṇe hārīu nī
“You put a bridle in Raja Bhoj’s mouth and rode him off, you sorceresses.
ਕੈਰੋ ਪਾਂਡਵਾਂ ਦੀ ਸਫ਼ਾ ਗਾਲ ਸੁੱਟੀ, ਜ਼ਰਾ ਗੱਲ ਦੇ ਨਾਲ ਬੁਰਿਆਰਿਉ ਨੀ
کیرو پانڈواں دی صفا گال سٹی، ذرا گل دے نال بریاریو نی
kairo pāṇḍvāṅ dī safā gāl suṭṭī, zarā gall de nāl buriāriu nī
“You laid waste the ranks of the Kauravas and Pandavas over one small word, you wicked ones.
ਰਾਵਣ ਲੰਕ ਲੁਟਾਇਕੇ ਗ਼ਰਕ ਹੋਇਆ, ਕਾਰਨ ਤੁਸਾਂ ਦੇ ਹੀ ਹੈਂਸਿਆਰੀਉ ਨੀ
راون لنک لٹائیکے غرق ہویا، کارن تساں دے ہی ہانسیاریو نی
rāvaṇ lank luṭāike gharq hoiā, kāran tusāṅ de hī haiṅsiārīu nī
“Ravan lost Lanka and was destroyed, and all because of you, you murderous women.”How we read it: murderous, for the word of abuse that closes the line, with Seetal’s glossary.
Notes
Ranjha answers with old stories in which, as he tells them, women undid men. A sorceress turned Raja Rasalu into a ram, as punjabi-kavita’s gloss tells it. Raja Bhoj, the learned king of legend, let himself be bridled like a horse. The Kauravas and Pandavas of the Mahabharata destroyed each other over one small word, and Ravan lost Lanka. Sekhon’s notes to his translation give the stories of Bhoj and of the Mahabharata taunt.
Confidence: medium.
Other readings
- Line 2. Seetal reads mukh for our mūṅh. Face, a more formal word than ours. Read from OCR.
Stanza 18 · “Marry a Sial girl”
punjabi-kavita’s heading ਭਾਬੀ
ਭਾਬੀ ਆਖਦੀ ਗੁੰਡਿਆ ਮੁੰਡਿਆ ਵੇ, ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕੀ ਰਿੱਕਤਾਂ ਚਾਈਆਂ ਨੀ
بھابی آکھدی گنڈیا منڈیا وے، ساڈے نال کیہ رکّتاں چائیاں نی
bhābī ākhdī guṇḍiā muṇḍiā ve, sāḍe nāl kī rikkatāṅ chāīāṅ nī
His sister-in-law says, “You lout of a boy, what is this mockery you have raised against us?
ਵਲੀ ਜੇਠ ਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਫ਼ਤੂ ਦੇਵਰ, ਡੁੱਬ ਮੋਈਆਂ ਉਹ ਭਰਜਾਈਆਂ ਨੀ
ولی جیٹھ تے جنہاں دے فتو دیور، ڈبّ موئیاں اوہ بھرجائیاں نی
valī jeṭh te jinhāṅ de fatū devar, ḍubb moīāṅ uh bharjāīāṅ nī
“Pity the wives whose husband’s elder brother is a saint and whose young brother-in-law is a good-for-nothing: they are drowned and dead.
ਘਰੋ ਘਰੀ ਵਿਚਾਰਦੇ ਲੋਕ ਸਾਰੇ, ਸਾਨੂੰ ਕੇਹੀਆਂ ਫਾਹੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ਨੀ
گھرو گھری وچاردے لوک سارے، سانوں کہیاں پھائیاں پائیاں نی
gharo gharī vichārde lok sāre, sānūṅ kehīāṅ phāhīāṅ pāīāṅ nī
“From house to house everyone is talking: what nooses have you put round our necks!
ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਨਾ ਬਣੇਗੀ ਨਾਲ ਸਾਡੇ, ਜਾ ਪਰਨਾ ਲਿਆ ਸਿਆਲਾਂ ਦੀਆਂ ਜਾਈਆਂ ਨੀ
تیری گلّ نہ بنےگی نال ساڈے، جا پرناہ لیا سیالاں دیاں جائیاں نی
terī gall nā baṇegī nāl sāḍe, jā parnā liā siālāṅ dīāṅ jāīāṅ nī
“You will get nowhere with us. Go and marry one of the daughters of the Sials.”
Other readings
- Line 2. Seetal reads alī for our valī. Ali, a name, where our text has a saint. Read from OCR.
Stanza 19 · A moth already burnt
punjabi-kavita’s heading ਰਾਂਝਾ
ਮੂੰਹ ਬੁਰਾ ਦਿਸੰਦੜਾ ਭਾਬੀਏ ਨੀ, ਸੜੇ ਹੋਏ ਪਤੰਗ ਕਿਉਂ ਸਾੜਨੀ ਏਂ
منہ برا دسیندڑا بھابیئے نی، سڑے ہوئے پتنگ کیوں ساڑنی ہیں
mūṅh burā disandṛā bhābīe nī, saṛe hoe patang kiuṅ sāṛnī eṅ
“Your face looks ugly, sister-in-law. Why do you burn a moth already burnt?
ਤੇਰੇ ਗੋਚਰਾ ਕੰਮ ਕੀ ਪਿਆ ਮੇਰਾ, ਸਾਨੂੰ ਬੋਲੀਆਂ ਨਾਲ ਕਿਉਂ ਮਾਰਨੀ ਏਂ
تیرے گوچرا کم کیہ پیا میرا، سانوں بولیاں نال کیوں مارنی ہیں
tere gochrā kamm kī piā merā, sānūṅ bolīāṅ nāl kiuṅ mārnī eṅ
“What need of mine is in your hands, that you strike at me with taunts?
ਕੋਠੇ ਚਾੜ੍ਹ ਕੇ ਪੌੜੀਆਂ ਲਾਹ ਲੈਂਦੀ, ਕੇਹੇ ਕਲਹ ਦੇ ਮਹਿਲ ਉਸਾਰਨੀ ਏਂ
کوٹھے چاڑھ کے پوڑیاں لاہ لیندی، کہے کلہ دے محل اوسارنی ہیں
koṭhe chāṛh ke pauṛīāṅ lāh laindī, kehe kalah de mahil usārnī eṅ
“You have me climb onto the roof and then take the ladder away; what a palace of strife you build!
ਵਾਰਿਸ਼ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਾਲ ਸਰਦਾਰਨੀ ਤੂੰ, ਪਰ ਪੇਕਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਗਵਾਰਨੀ ਏਂ
وارث شاہ دے نال سردارنی توں، پر پیکیاں ولوں گوارنی ہیں
vāris shāh de nāl sardārnī tūṅ, par pekiāṅ valloṅ gavārnī eṅ
“By marriage, Waris Shah, you are a lady, but on your parents’ side you are a peasant.”How we read it: gavārnī, a peasant woman, with punjabi-kavita’s gloss (a daughter of rustics); de nāl, by marriage, is our reading.
Stanza 20 · Talk at the wells
punjabi-kavita’s heading ਭਾਬੀ
ਸਿੱਧਾ ਹੋਇ ਕੇ ਰੋਟੀਆਂ ਖਾਹਿ ਜੱਟਾ, ਅੜੀਆਂ ਕਾਸ ਨੂੰ ਏਡੀਆਂ ਚਾਈਆਂ ਨੀ
سدھا ہوئی کے روٹیاں کھاہ جٹّا، اڑیاں کاس نوں ایڈیاں چائیاں نی
siddhā hoi ke roṭīāṅ khāhi jaṭṭā, aṛīāṅ kās nūṅ eḍīāṅ chāīāṅ nī
“Straighten up and eat your bread, Jat: why so stubborn about it?
ਤੇਰੀ ਪਨਘਟਾਂ ਦੇ ਉੱਤੇ ਪੇਉ ਪੇਈ, ਧੁੰਮਾਂ ਤ੍ਰਿੰਞਣਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਾਈਆਂ ਨੀ
تیری پنگھٹاں دے اُتے پیو پئی، دھماں ترنجناں دے وچ پائیاں نی
terī panghaṭāṅ de utte peu peī, dhummāṅ triññaṇāṅ de vichch pāīāṅ nī
“Your name is on every tongue at the wells, and you have set the spinning circles buzzing.How we read it: peu peī, uproar and talk, with punjabi-kavita’s gloss.
ਘਰ-ਬਾਰ ਵਿਸਾਰ ਕੇ ਖ਼ਵਾਰ ਹੋਈਆਂ, ਝੋਕਾਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀਆਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਾਈਆਂ ਨੀ
گھر بار وسار کے خوار ہوئیاں، جھوکاں پریم دیاں جنہاں نیں لائیاں نی
ghar-bār visār ke khvār hoīāṅ, jhokāṅ prem dīāṅ jinhāṅ ne lāīāṅ nī
“The girls who have given you their love have lost home and hearth and come to ruin.
ਜ਼ੁਲਫਾਂ ਕਾਲੀਆਂ ਕੁੰਢੀਆਂ ਨਾਗ਼ ਕਾਲੇ, ਜੋਕਾਂ ਹਿਕ ਤੇ ਆਣ ਬਹਾਈਆਂ ਨੀ
زلفاں کالیاں کنڈیاں ناگ کالے، جوکاں ہک تے آن بہائیاں نی
zulfāṅ kālīāṅ kuṇḍhīāṅ nāg kāle, jokāṅ hik te āṇ bahāīāṅ nī
“Black curling locks like black cobras, and leeches set upon the breast.
ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਏਹ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਚੰਨ ਦੇਵਰ, ਘੋਲ ਘੱਤੀਆਂ ਸਭ ਭਰਜਾਈਆਂ ਨੀ
وارث شاہ ایہہ جنہاں دے چن دیور، گھول گھتیاں سبھ بھرجائیاں نی
vāris shāh eh jinhāṅ de chann devar, ghol ghattīāṅ sabh bharjāīāṅ nī
“Waris Shah, those whose young brother-in-law is a moon: every one of those wives would lay down her life for him.”How we read it: would lay down her life, for the phrase in the second half-line (they gave themselves as a sacrifice), with punjabi-kavita’s gloss.
Stanza 21 · The idle dandy
punjabi-kavita’s heading ਭਾਬੀ
ਅਠਖੇਲਿਆ ਅਹਿਲ ਦੀਵਾਨਿਆਂ ਵੇ, ਥੁੱਕਾਂ ਮੋਢਿਆਂ ਦੇ ਉੱਤੋਂ ਸੱਟਨਾ ਏਂ
اٹھکیلیا اہل دیوانیاں وے، تھکّاں موڈھیاں دے اتّوں سٹّنا ئیں
aṭhkheliā ahl dīvāniāṅ ve, thukkāṅ moḍhiāṅ de uttoṅ saṭṭnā eṅ
“You wanton, giddy, crazy boy, you spit over your shoulders.
ਚੀਰਾ ਬੰਨ੍ਹ ਕੇ ਭਿੰਨੜੇ ਵਾਲ ਚੋਪੜ, ਵਿੱਚ ਤ੍ਰਿੰਞਣਾਂ ਫੇਰੀਆਂ ਘੱਤਨਾ ਏਂ
چیرا بنّھ کے بھنّڑے وال چوپڑ، وچ ترنجناں پھیریاں گھتنا ئیں
chīrā bannh ke bhinnṛe vāl chopaṛ, vichch triññaṇāṅ pherīāṅ ghattnā eṅ
“Turban tied and your hair oiled and glistening, you go round and round the spinning circles.
ਰੋਟੀ ਖਾਂਦਿਆਂ ਲੂਣ ਜੇ ਪਵੇ ਥੋੜ੍ਹਾ, ਚਾ ਅੰਙਣੇ ਵਿੱਚ ਪਲੱਟਨਾ ਏਂ
روٹی کھاندیاں لون جے پوے تھوڑا، چا انگنیں وچ پلٹنا ئیں
roṭī khāndiāṅ lūṇ je pave thoṛhā, chā aṅṅaṇe vichch palaṭṭnā eṅ
“If your bread is a little short of salt, you tip it all out into the courtyard.
ਕੰਮ ਕਰੇਂ ਨਾਹੀਂ ਹੱਛਾ ਖਾਏਂ ਪਹਿਨੇਂ, ਜੜ੍ਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦੀ ਪੱਟਨਾ ਏਂ
کم کریں ناہیں ہچّھا کھائیں پہنیں، جڑھ اپنے آپ دی پٹنا ئیں
kamm kareṅ nāhīṅ hachchhā khāeṅ pahineṅ, jaṛh āpṇe āp dī paṭṭnā eṅ
“You do no work, you eat and dress well, and you dig up your own roots.”
Stanza 22 · “I shall leave this land”
punjabi-kavita’s heading ਰਾਂਝਾ
ਭੁਲ ਗਏ ਹਾਂ ਵੜੇ ਹਾਂ ਆਣ ਵਿਹੜੇ ਸਾਨੂੰ ਬਖ਼ਸ਼ ਲੈ ਡਾਰੀਏ ਵਾਸਤਾ ਈ
بھل گئے ہاں وڑے ہاں آن وہیڑے سانوں بخش لے ڈاریئے واسطہ ای
bhul gae hāṅ vaṛe hāṅ āṇ vihṛe, sānūṅ bakhsh lai ḍārīe vāstā ī
“I went astray and wandered into your courtyard. Forgive me, woman, for pity’s sake.
ਹੱਥੋਂ ਤੇਰਿਉਂ ਦੇਸ ਮੈਂ ਛੱਡ ਜਾਸਾਂ, ਰਖ ਘਰ ਹੈਂਸਿਆਰੀਏ ਵਾਸਤਾ ਈ
ہتھوں تیریوں دیس میں چھڈ جاساں، رکھ گھر ہانسیارئیے واسطہ ای
hatthoṅ teriuṅ des maiṅ chhaḍḍ jāsāṅ, rakh ghar haiṅsiārīe vāstā ī
“Because of you I shall leave this land: you murderous woman, keep the house, for pity’s sake.
ਦਿਹੇਂ ਰਾਤ ਤੈਂ ਜ਼ੁਲਮ ਤੇ ਲੱਕ ਬੱਧਾ, ਅਣੀ ਰੂਪ ਸ਼ਿੰਗਾਰੀਏ ਵਾਸਤਾ ਈ
دیہنہ رات تیں ظلم تے لک بدھا، انی روپ سنگاریئے واسطہ ای
diheṅ rāt taiṅ zulm te lakk baddhā, aṇī rūp shingārīe vāstā ī
“Day and night you have girded yourself for cruelty, you beauty in your finery, for pity’s sake.
ਨਾਲ ਹੁਸਨ ਦੇ ਫਿਰੇਂ ਗੁਮਾਨ ਲੱਦੀ, ਸਮਝ ਮਸਤ ਹੰਕਾਰੀਏ ਵਾਸਤਾ ਈ
نال حسن دے پھریں گمان لدّی، سمجھ مست ہنکاریئے واسطہ ای
nāl husn de phireṅ gumān laddī, samajh mast hankārīe vāstā ī
“You go about loaded with pride in your looks: think, you heady, haughty woman, for pity’s sake.
ਜਦੇ ਜਿਸੇ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾ ਗੱਲ ਕਰੇਂ, ਕਿਬਰ ਵਾਲੀਏ ਮਾਰੀਏ ਵਾਸਤਾ ਈ
جدے جسے دے نال نہ گل کریں، کبر والیئے ماریئے واسطہ ای
jade jise de nāl nā gall kareṅ, kibr vālīe mārīe vāstā ī
“You never say a word to anyone: you proud wretch, for pity’s sake.
ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਮਾਰ ਨਾ ਭਾਗ ਭਰੀਏ, ਅਣੀ ਮੁਣਸ ਪਿਆਰੀਏ ਵਾਸਤਾ ਈ
وارث شاہ نوں مار نہ بھاگ بھریئے، انی منس پیارئیے واسطہ ای
vāris shāh nūṅ mār nā bhāg bharīe, aṇī muṇas piārīe vāstā ī
“Do not strike Waris Shah, fortunate one, beloved of your husband, for pity’s sake.”How we read it: bhāg bharīe, fortunate one, the blessing for a married woman, and husband for the word before beloved, with the glosses of punjabi-kavita and Seetal.
Notes
Bhāg bharī, fortunate one, in the last line is the ordinary blessing for a married woman, and that is how Seetal reads it. A legend makes Bhag Bhari a woman Waris Shah loved, and the reason he wrote Heer. Punjabi-kavita’s gloss records it as a legend, and Seetal rejects it.
Confidence: medium.
Other readings
- Line 2. Seetal reads des for our ghar. Keep the land, where our text has keep the house. Read from OCR.
Stanza 23 · “Go and marry Heer”
punjabi-kavita’s heading ਭਾਬੀ
ਸਾਡਾ ਹੁਸਨ ਪਸੰਦ ਨਾ ਲਿਆਵਨਾ ਏਂ, ਜਾ ਹੀਰ ਸਿਆਲ ਵਿਆਹ ਲਿਆਵੀਂ
ساڈا حُسن پسند نہ لیاونا ئیں، جاہ ہیر سیال ویاہ لیاویں
sāḍā husn pasand nā liāvnā eṅ, jā hīr siāl viāh liāvīṅ
“Our looks do not please you, so go and marry Heer the Sial.
ਵਾਹ ਵੰਝਲੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਘਤ ਜਾਲੀ, ਕਾਈ ਨੱਢੀ ਸਿਆਲਾਂ ਦੀ ਫਾਹ ਲਿਆਵੀਂ
واہ ونجھلی پریم دی گھت جالی، کائی نڈھی سیالاں دی پھاہ لیاویں
vāh vanjhlī prem dī ghat jālī, kāī naḍḍhī siālāṅ dī phāh liāvīṅ
“Play the flute and cast the net of love, and snare some young Sial girl.
ਤੈਂਥੇ ਵੱਲ ਹੈ ਰੰਨਾਂ ਵਿਲਾਵਣੇਂ ਦਾ, ਰਾਣੀ ਕੋਕਲਾਂ ਮਹਿਲ ਤੋਂ ਲਾਹ ਲਿਆਵੀਂ
تینتھے ول ہے رناں ولاونیں دا، رانی کوکلاں محل توں لاہ لیاویں
tainthe vall hai rannāṅ vilāvṇeṅ dā, rāṇī koklāṅ mahil toṅ lāh liāvīṅ
“You have the knack of luring women: bring Rani Kokilan down from her palace.
ਦਿਨੇਂ ਬੂਹਿਉਂ ਕੱਢਣੀਂ ਮਿਲੇ ਨਾਹੀਂ, ਰਾਤੀਂ ਕੰਧ ਪਿਛਵਾੜਿਉਂ ਢਾਹ ਲਿਆਵੀਂ
دنیں بوہیوں کڈھنی ملے ناہیں، راتیں کندھ پچھواڑیوں ڈھاہ لیاویں
dineṅ būhiuṅ kaḍḍhṇīṅ mile nāhīṅ, rātīṅ kandh pichhvāṛiuṅ ḍhāh liāvīṅ
“If you cannot get her out by the door in daylight, knock down the back wall at night and bring her.
ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾਇ ਕੇ ਤੇ, ਜਿਹੜਾ ਦਾਉ ਲੱਗੇ ਸੋਈ ਲਾ ਲਿਆਵੀਂ
وارث شاہ نوں نال لے جائی کے تے، جیہڑا دا لگے سوئی لا لیاویں
vāris shāh nūṅ nāl lai jāi ke te, jihṛā dāu lagge soī lā liāvīṅ
“Take Waris Shah along with you, and bring her by whatever trick works.”
Notes
Rani Kokilan belongs to the legends of Raja Rasalu. As Seetal’s glossary tells it, Rasalu won her at dice and kept her shut in a palace, and another raja carried her off from its back. Hence the taunt: bring her down from her palace, and if the door is barred by day, break through the back wall by night.
Confidence: medium.
Stanza 24 · “I shall marry a Sial”
punjabi-kavita’s heading ਰਾਂਝਾ
ਨੱਢੀ ਸਿਆਲਾਂ ਦੀ ਵਿਆਹ ਲਿਆਵਸਾਂ ਮੈਂ, ਕਰੋ ਬੋਲੀਆਂ ਕਿਉਂੇ ਠਠੋਲੀਆਂ ਨੀ
نڈھی سیالاں دی ویاہ لیاوساں میں، کرو بولیاں کیوں ٹھٹھولیاں نی
naḍḍhī siālāṅ dī viāh liāvsāṅ maiṅ, karo bolīāṅ kiuṅ ṭhaṭholīāṅ nī
“I shall marry a young Sial girl and bring her home. Why do you taunt and mock me?
ਬਹੇ ਘੱਤ ਪੀੜ੍ਹਾ ਵਾਂਗ ਮਹਿਰੀਆਂ ਦੇ, ਹੋਵਣ ਤੁਸਾਂ ਜੇਹੀਆਂ ਅੱਗੇ ਗੋਲੀਆਂ ਨੀ
بہے گھت پیہڑا وانگ مہریاں دے، ہون تساں جیہیاں اگے گولیاں نی
bahe ghatt pīṛhā vāng mahirīāṅ de, hovaṇ tusāṅ jehīāṅ agge golīāṅ nī
“She will sit on her stool like a lady of the house, with women like you before her as maids.
ਮੱਝੁ ਵਾਹ ਵਿੱਚ ਬੋੜੀਏ ਭਾਬੀਆਂ ਨੂੰ, ਹੋਵਣ ਤੁਸਾਂ ਜੇਹੀਆਂ ਬੜਬੋਲੀਆਂ ਨੀ
مجھو واہ وچ بوڑئیے بھابیاں نوں، ہون تساں جیہیاں بڑبولیاں نی
majjhu vāh vichch boṛīe bhābīāṅ nūṅ, hovaṇ tusāṅ jehīāṅ baṛbolīāṅ nī
“Sisters-in-law should be drowned in midstream when they are loud-mouthed like you.How we read it: midstream and drown, for the first half-line, with punjabi-kavita’s gloss.
ਬਸ ਕਰੋ ਭਾਬੀ ਅਸੀਂ ਰੱਜ ਰਹੇ, ਭਰ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜੇ ਤੁਸਾਂ ਝੋਲੀਆਂ ਨੀ
بس کرو بھابی اسیں رج رہے، بھر دتیاں جے تساں جھولیاں نی
bas karo bhābī asīṅ rajj rahe, bhar dittīāṅ je tusāṅ jholīāṅ nī
“Enough, sister-in-law, I have had my fill: you have filled my lap to the brim.”
Other readings
- Line 1. Seetal reads ate for our kiuṅ. And. Our text’s word here is mistyped; we read it as why, our conjecture beside it. Read from OCR.
- Line 1. punjabi-kavita types this word ਕਿਉਂੇ (nasal sign typed before the vowel sign). We print it as it stands and read it as ਕਿਉਂ, our conjecture, confidence low.
Stanza 25 · Ranjha leaves home
punjabi-kavita’s heading ਭਾਬੀ ਅਤੇ ਰਾਂਝਾ
ਕੇਹਾ ਭੇੜ ਮਚਾਇਉ ਈ ਕੱਚਿਆ ਵੇ, ਮੱਥਾ ਡਾਹਿਉ ਸੌਂਕਣਾਂ ਵਾਂਙ ਕੇਹਾ
کیہا بھیڑ مچایو ئی کچیا وے، متھا ڈاہیو سوکناں وانگ کیہا
kehā bheṛ machāiu ī kachchiā ve, matthā ḍāhiu sauṅkaṇāṅ vāṅṅ kehā
“What a fight you have started, you callow boy, locking horns with us like a rival wife.
ਜਾਹਿ ਸੱਜਰਾ ਕੰਮ ਗਵਾ ਨਾਹੀਂ, ਹੋਇ ਜਾਸੀਆ ਜੋਬਨਾ ਫੇਰ ਬੇਹਾ
جا سجرا کم گواء ناہیں، ہو جاسیا جوبناں پھیر بیہا
jāhi sajjrā kamm gavā nāhīṅ, hoi jāsīā jobnā pher behā
“Go, and do not throw the chance away while it is fresh: your youth will soon turn stale.”
ਰਾਂਝੇ ਖਾ ਗੁੱਸਾ ਸਿਰ ਧੌਲ ਮਾਰੀ, ਕੇਹੀ ਚੰਬੜੀ ਆਣ ਤੂੰ ਵਾਂਙ ਲੇਹਾ
رانجھے کھا غصّہ سر دھول ماری، کیہی چنبڑی آن توں وانگ لیہا
rānjhe khā gussā sir dhaul mārī, kehī chambṛī āṇ tūṅ vāṅṅ lehā
Ranjha flew into a rage and beat his head: “How you cling to me, like a burr!How we read it: lehā, a burr, and the blow to his own head, read with Sekhon’s translation; our other sources do not gloss them.
ਤੁਸੀਂ ਦੇਸ ਰੱਖੋ ਅਸੀਂ ਛੱਡ ਚੱਲੇ, ਲਾਹ ਝਗੜਾ ਭਾਬੀਏ ਗੱਲ ਏਹਾ
تسیں دیس رکھّو اسیں چھڈ چلّے، لاہ جھگڑا بھابیئے گل ایہا
tusīṅ des rakkho asīṅ chhaḍḍ challe, lāh jhagṛā bhābīe gall ehā
“Keep your land: I am leaving it. Sister-in-law, that ends the quarrel; that is the whole of it.”
ਹਥ ਪਕੜ ਕੇ ਜੁੱਤੀਆਂ ਮਾਰ ਬੁੱਕਲ, ਰਾਂਝਾ ਹੋਇ ਟੁਰਿਆ ਵਾਰਿਸ ਸ਼ਾਹ ਜੇਹਾ
ہتھ پکڑ کے جتّیاں مار بکّل، رانجھا ہو ٹریا وارث شاہ جیہا
hath pakaṛ ke juttīāṅ mār bukkal, rānjhā hoi ṭuriā vāris shāh jehā
He took his shoes in his hand, threw his shawl about him, and Ranjha set off, like Waris Shah.
Sources & further reading
- Waris Shah, Hīr (1766-67), public domain.
- punjabi-kavita.com, Heer Waris Shah, Gurmukhi page, read on 7 October 2026: the text we print, in its own numbering of 629 stanzas. The site does not name the edition it follows.
- Sheikh Abdul Aziz (ed.), Heer Sayyid Waris Shah, Punjabi Adabi Academy, Lahore, 1960: how our Shahmukhi spells each word his text shares with ours. In the lines we compared his text differs from punjabi-kavita’s in reading about half the time, and this version does not list his readings.
- Muhammad Sharif Sabir (ed.), Heer Waris Shah, second revision, Progressive Books, Lahore, year not printed (foreword dated 1985): readings cited under Other readings.
- Jeet Singh Seetal (ed.), Heer Waris, Pepsu Book Depot, Patiala, 1973: readings cited under Other readings, from his page images where we hold them and otherwise from the OCR of a scan. His editor removed lines he judged obscene, so a line missing from Seetal is no sign that it is late.
- Vadda Qissa Heer Ranjha, printed by Kashmira Singh, Kashmir Printing Press, Amritsar, undated, read in its pa.wikisource transcription (the 1900 there is the wiki’s date, not the book’s): the longer bazaar text, cited under Other readings.
- Sant Singh Sekhon, The Love of Hir and Ranjha, 1978: his English translation and its notes, consulted to check a sense or a story, never copied.
- The English translation, the romanisation, the glosses and the notes are Punjabia’s own, made for learners: plain prose, not verse.
Confidence and caveats. Every line here, in all four lanes, is a first draft marked for review until we have read it again. The text is punjabi-kavita’s transcription, and the printed editions differ from it and from each other; where we know of another reading, the stanza’s Other readings give it. Corrections are always welcome through our contact page.
How this archive sources, labels and corrects its work: editorial standards.